اگر درباره عود و بربط مطالعه کرده باشید، احتمالاً با این پرسش روبه‌رو شده‌اید که آیا این دو نام به یک ساز اشاره می‌کنند یا دو ساز جدا هستند؟ پاسخ به این موضوع، با نگاه به تاریخچه ساز روشن‌تر می‌شود.

سرفصل‌های این مطلب

بربط چیست؟

«بربط» نامی فارسی و تاریخی برای سازی زهی و زخمه‌ای است که در منابع قدیمی موسیقی ایران از آن یاد شده است. این ساز در دوره‌های مختلف دستخوش تغییراتی در شکل و شیوه استفاده شده است.

عود چیست؟

«عود» نامی است که امروزه بیشتر برای این خانواده از سازها در ایران و بسیاری از کشورهای خاورمیانه استفاده می‌شود. عود دارای کاسه‌ای بزرگ و گلابی‌شکل، دسته‌ای کوتاه و سیم‌هایی است که با مضراب نواخته می‌شوند.

پس عود و بربط چه ارتباطی دارند؟

در بسیاری از نوشته‌های تاریخی، بربط و عود به یک سنت سازشناسی مرتبط دانسته شده‌اند. بنابراین نمی‌توان آن‌ها را بدون توجه به دوره تاریخی، دقیقاً دو ساز کاملاً بی‌ارتباط دانست. «بربط» بیشتر یک نام تاریخی و فارسی است و «عود» نام رایج‌تر امروزی این خانواده سازهاست.

آیا امروزه تفاوتی میان آن‌ها وجود دارد؟

در کاربرد امروزی، «عود» معمولاً به ساز شناخته‌شده امروزی اشاره دارد؛ اما «بربط» بیشتر در بحث‌های تاریخی، ادبی و موسیقی‌شناسی دیده می‌شود.

• عود نام رایج امروزی ساز است.
• بربط نامی تاریخی در فرهنگ ایران است.
• تفاوت‌های سازشناختی می‌تواند به دوره و شکل ساز موردنظر بستگی داشته باشد.

یک نکته مهم

هنگام مطالعه منابع تاریخی، بهتر است واژه «بربط» را فقط با شکل امروزی عود یکی ندانیم؛ زیرا ساخت و کاربرد سازها در طول زمان تغییر کرده است.

جمع‌بندی

عود و بربط ارتباط تاریخی نزدیکی دارند و در بسیاری از زمینه‌ها به یک خانواده ساز اشاره می‌کنند؛ با این حال، برای شناخت دقیق‌تر باید به دوره تاریخی و شکل ساز توجه کرد. امروزه «عود» نام رایج این ساز است و «بربط» بیشتر رنگ تاریخی و فرهنگی دارد.

شناخت نام‌ها، بخشی از شناخت ساز است

آشنایی با ریشه واژه‌ها و تاریخچه سازها، درک عمیق‌تری از جایگاه عود در فرهنگ موسیقی ایران به ما می‌دهد.