سینتکس پایتون
سینتکس Python
آشنایی با قواعد و ساختار نوشتن کد در زبان Python
در این درس با Python Syntax یا قواعد نوشتاری پایتون آشنا میشویم. رعایت این قواعد به پایتون کمک میکند ساختار برنامه را بهدرستی تشخیص دهد و دستورات شما بدون خطا اجرا شوند.
سینتکس Python چیست؟
منظور از Syntax مجموعه قوانین و قواعدی است که مشخص میکند کدهای یک زبان برنامهنویسی چگونه باید نوشته شوند. همانطور که در زبان فارسی و انگلیسی برای ساختن جمله قواعدی وجود دارد، در زبان برنامهنویسی نیز برای نوشتن دستورها قواعد مشخصی وجود دارد.
اگر این قواعد را رعایت نکنیم، پایتون معمولاً با یک SyntaxError مواجه میشود.
نکته مهم
پایتون نسبت به ساختار و شکل نوشتن کد حساس است. بنابراین از همان ابتدای یادگیری باید به فاصلهها، تورفتگیها، علامتها و نحوه نوشتن دستورها دقت کنید.
یک دستور ساده در Python
سادهترین نمونه برای آشنایی با ساختار دستورات پایتون، استفاده از تابع print() است.
print("Hello World!")
در این دستور، عبارت print نام تابع و متن داخل پرانتز، مقداری است که باید نمایش داده شود.
اجرای چند دستور
در پایتون میتوانیم چند دستور را در خطوط جداگانه قرار دهیم. هر خط میتواند یک دستور مستقل باشد.
print("Hello")
print("Welcome")
print("Python")
خروجی:
Hello
Welcome
Python
پایان خط و علامت ;
در بعضی زبانهای برنامهنویسی برای مشخص کردن پایان یک دستور از علامت ; استفاده میشود، اما در پایتون معمولاً نیازی به استفاده از آن نداریم. پایان خط معمولاً پایان دستور را مشخص میکند.
print("Hello")
print("Python")
با این حال، پایتون اجازه میدهد چند دستور را در یک خط و با استفاده از ; از یکدیگر جدا کنیم:
print("Hello"); print("Python")
با وجود امکان استفاده از این روش، بهتر است برای خوانایی بیشتر، هر دستور را در خط جداگانه بنویسیم.
تورفتگی یا Indentation
یکی از مهمترین ویژگیهای سینتکس پایتون استفاده از Indentation یا تورفتگی برای مشخص کردن ساختار برنامه است.
در بسیاری از زبانهای برنامهنویسی از علامتهایی مانند آکولاد برای مشخص کردن محدوده دستورات استفاده میشود، اما پایتون برای این کار از تورفتگی استفاده میکند.
if 5 > 2:
print("Five is greater than two!")
در این مثال، دستور print() نسبت به دستور if دارای تورفتگی است و به همین دلیل پایتون متوجه میشود که این دستور متعلق به بخش if است.
مقدار معمول تورفتگی
طبق استاندارد رایج پایتون، برای تورفتگی از 4 فاصله استفاده میشود. استفاده از کلید Tab نیز در بسیاری از ویرایشگرها این فاصله را ایجاد میکند.
تورفتگی اشتباه چه مشکلی ایجاد میکند؟
اگر تورفتگی دستورات یک بخش یکسان نباشد یا ساختار آن بهدرستی رعایت نشود، پایتون ممکن است خطای IndentationError ایجاد کند.
if 5 > 2:
print("Five is greater than two!")
در مثال بالا، دستور print() باید دارای تورفتگی باشد.
استفاده از فاصلههای خالی
فاصلههای خالی در ابتدا و انتهای یک خط معمولاً بر اجرای دستور تأثیری ندارند، اما در بخشهایی مانند تورفتگی، فاصلهها اهمیت زیادی دارند.
x = 5
y = 10
print(x + y)
فاصله بین بخشهای مختلف یک عبارت نیز میتواند برای خوانایی بهتر کد استفاده شود.
حساس بودن Python به حروف بزرگ و کوچک
پایتون به بزرگ یا کوچک بودن حروف حساس است. به این ویژگی Case Sensitive گفته میشود.
برای مثال، نامهای زیر از نظر پایتون با یکدیگر متفاوت هستند:
name
Name
NAME
بنابراین print با Print یکسان نیست.
print("Hello")
Print("Hello")
دستور اول معتبر است، اما دستور دوم در پایتون به شکل معمول تابع print() محسوب نمیشود و باعث خطا خواهد شد.
چند خطی کردن یک دستور
گاهی یک عبارت طولانی است و میخواهیم آن را در چند خط بنویسیم. در چنین شرایطی میتوان از پرانتز استفاده کرد.
total = (
10 +
20 +
30
)
print(total)
در این حالت پایتون متوجه میشود که عبارت هنوز ادامه دارد و در خط بعد نیز بخشی از همان دستور قرار گرفته است.
چند دستور در یک خط
همانطور که گفتیم، با استفاده از علامت ; میتوان چند دستور را در یک خط نوشت.
x = 5; y = 10; print(x + y)
با این حال، برای خوانایی و نگهداری بهتر برنامه، بهتر است تا حد امکان هر دستور را در خط جداگانه بنویسیم.
خطاهای رایج در سینتکس Python
خطای تورفتگی
رعایت نکردن ساختار Indentation میتواند باعث خطا شود.
حروف بزرگ و کوچک
پایتون به تفاوت بین حروف بزرگ و کوچک حساس است.
علامتهای ناقص
فراموش کردن پرانتز، علامت نقلقول یا دو نقطه میتواند باعث SyntaxError شود.
مثال کامل
در مثال زیر چند مورد از قواعدی را که در این درس یاد گرفتیم، در کنار یکدیگر مشاهده میکنید:
name = "Python"
version = 3
if version > 2:
print("I am learning " + name)
در این مثال، دستورات در خطوط جداگانه قرار گرفتهاند، متن داخل علامت نقلقول نوشته شده، متغیرها با علامت = مقدار گرفتهاند و دستور print() به دلیل قرار گرفتن در بخش if دارای تورفتگی است.
نکات مهم این درس
- Syntax به قواعد نوشتاری زبان برنامهنویسی گفته میشود.
- در پایتون معمولاً هر دستور در یک خط نوشته میشود.
- پایتون برای مشخص کردن ساختار برنامه از Indentation استفاده میکند.
- پایتون به حروف بزرگ و کوچک حساس است.
- برای پایان معمولی یک دستور نیازی به استفاده از ; نیست.
- رعایت نکردن قواعد سینتکس میتواند باعث خطاهایی مانند SyntaxError یا IndentationError شود.
تمرین
برنامهای بنویسید که سه مقدار را تعریف کند و حاصل جمع آنها را نمایش دهد. سپس با استفاده از if بررسی کنید که آیا حاصل جمع بیشتر از 20 است یا خیر.
نمونه:
x = 5
y = 8
z = 10
total = x + y + z
if total > 20:
print("The total is greater than 20")
جمعبندی
در این درس با مهمترین قواعد اولیه سینتکس Python آشنا شدیم؛ از جمله نحوه قرارگیری دستورات، تورفتگی، Case Sensitive بودن پایتون و استفاده از علامتها و ساختارهای صحیح. در درس بعد با Python Statements یا دستورات پایتون آشنا خواهیم شد.