دل می‌رود ز دستم صاحب دلان خدا را
پخش فایل صوتی
برای پخش روی دکمه کلیک کنید
00:00
00:00
دل می‌رود ز دستم صاحب‌دلان خدا را
دردا که راز پنهان خواهد شد آشکارا
کشتی‌شکستگانیم ای باد شرطه برخیز
باشد که بازبینیم دیدار آشنا را
ده‌روزه مهر گردون افسانه است و افسون
نیکی به جای یاران فرصت شمار یارا
در حلقهٔ گل و مل خوش خواند دوش بلبل
هات الصبوح هبوا یا ایها السکارا
ای صاحب کرامت شکرانهٔ سلامت
روزی تفقدی کن درویش بینوا را
آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است
با دوستان مروت با دشمنان مدارا
در کوی نیک‌نامی ما را گذر ندادند
گر تو نمی‌پسندی تغییر کن قضا را
آن تلخ‌وش که صوفی ام‌الخبائثش خواند
اشهی لنا و احلی من قبلة العذارا
هنگام تنگ‌دستی در عیش کوش و مستی
کاین کیمیای هستی قارون کند گدا را
سرکش مشو که چون شمع از غیرتت بسوزد
دلبر که در کف او موم است سنگ خارا
آیینهٔ سکندر جام می است بنگر
تا بر تو عرضه دارد احوال ملک دارا
خوبان پارسی‌گو بخشندگان عمرند
ساقی بده بشارت رندان پارسا را
حافظ به خود نپوشید این خرقهٔ می‌آلود
ای شیخ پاک‌دامن معذور دار ما را
معنی و تفسیر غزل شماره ۵ حافظ
دل می‌رود ز دستم صاحب‌دلان خدا را
غزل شماره ۵ حافظ، با بیان دلتنگی عاشق و بیم آشکار شدن راز عشق آغاز می‌شود و در ادامه، از امید به بازگشت روزهای بهتر، ناپایداری دنیا، نیکی به دوستان، مدارا با دیگران و ارزش شادی و آزادگی سخن می‌گوید. حافظ در این غزل از ما می‌خواهد که در روزگار دشوار امید خود را از دست ندهیم، قدر فرصت‌های زندگی را بدانیم و با انسان‌ها از روی مروت و انصاف رفتار کنیم. اگر این غزل در فال شما آمده است، پیام مهم آن را می‌توان در امید به گشایش، مهربانی با دیگران، پذیرش ناپایداری روزگار و حفظ شادی و آرامش در سختی‌ها جست‌وجو کرد.
۱ معنی بیت به بیت غزل
دل می‌رود ز دستم صاحب‌دلان خدا را
دردا که راز پنهان خواهد شد آشکارا
دردا که راز پنهان خواهد شد آشکارا
معنی:
ای صاحبان دل و آگاهان از راز عشق، شما را به خدا قسم می‌دهم که به دادم برسید؛ زیرا دیگر اختیار دلم را ندارم و بیم آن می‌رود که راز پنهان عشقم آشکار شود.
تفسیر:
حافظ از احساسی سخن می‌گوید که دیگر نمی‌توان آن را به‌آسانی پنهان کرد. گاهی علاقه، نگرانی یا خواسته‌ای در دل انسان آن‌قدر عمیق می‌شود که نگه داشتن آن دشوار است. این بیت می‌تواند نشان‌دهنده زمانی باشد که لازم است احساسات خود را بهتر بشناسید و برای بیان یا مدیریت آن‌ها راهی سنجیده پیدا کنید. در چنین موقعیتی، شتاب‌زدگی کمکی نمی‌کند؛ بهتر است پیش از هر اقدامی، شرایط و پیامدهای آن را در نظر بگیرید.
کشتی‌شکستگانیم ای بادِ شرطه برخیز
باشد که باز بینم دیدار آشنا را
باشد که باز بینم دیدار آشنا را
معنی:
ما همچون سرنشینان کشتی شکسته‌ایم که در دریا گرفتار شده‌اند. ای باد موافق، برخیز و ما را یاری کن؛ شاید بار دیگر بتوانم یار آشنا و محبوب خود را ببینم.
تفسیر:
این بیت تصویری از گرفتار شدن در شرایط دشوار و چشم‌انتظاری برای نجات و گشایش است. با این حال، شاعر امید خود را از دست نداده و هنوز به بازگشت روزهای بهتر فکر می‌کند. اگر در زندگی با فاصله، جدایی، اختلاف یا مانعی روبه‌رو هستید، این بیت شما را به حفظ امید و استفاده از فرصت‌های تازه دعوت می‌کند. ممکن است برای بهتر شدن شرایط به کمک دیگران، تغییر روش یا اندکی صبر نیاز داشته باشید.
ده‌روزه مهر گردون افسانه است و افسون
نیکی به جای یاران فرصت شمار یارا
نیکی به جای یاران فرصت شمار یارا
معنی:
محبت و وفاداری روزگار کوتاه و دگرگون‌شونده است و نباید به پایداری همیشگی آن دل بست. ای دوست، فرصت را غنیمت بدان و تا زمانی که امکان دارد، به دوستان و یارانت نیکی کن.
تفسیر:
حافظ به ناپایداری شرایط دنیا اشاره می‌کند؛ روزگار همیشه مطابق میل ما پیش نمی‌رود و فرصت‌ها نیز همیشگی نیستند. بنابراین، بهتر است محبت کردن و خوبی کردن را به آینده موکول نکنیم. اگر کسی در زندگی شما ارزشمند است، قدر حضورش را بدانید و اگر فرصتی برای جبران، آشتی یا کمک به دیگری دارید، آن را بی‌دلیل از دست ندهید. خوبی کردن زمانی ارزشمند است که در عمل و در زمان مناسب انجام شود.
در حلقهٔ گل و مُل خوش خواند دوش بلبل
هاتِ الصَّبوحَ هَبّوا یا أیُّها السُّکارا
هاتِ الصَّبوحَ هَبّوا یا أیُّها السُّکارا
معنی:
دیشب، بلبل در میان گل و باده، نغمه‌ای خوش سر داد و چنین خواند: «بادهٔ صبحگاهی را بیاورید و برخیزید، ای مستان!» این عبارت عربی، دعوتی شاعرانه به بیداری و حضور در بزم شادی است.
تفسیر:
تصویر بلبل، گل و بزم در این بیت، فضای شادی و رهایی از اندوه را می‌سازد. حافظ در کنار یادآوری دشواری‌های زندگی، از لحظه‌هایی سخن می‌گوید که می‌توان در آن‌ها زیبایی و لذت زندگی را تجربه کرد. پیام این بیت آن نیست که مشکلات را نادیده بگیریم؛ بلکه یادآوری می‌کند که نباید آن‌قدر در نگرانی‌ها غرق شویم که فرصت شادی، آرامش و بهره بردن از لحظه‌های خوب را از دست بدهیم.
ای صاحب کرامت شکرانهٔ سلامت
روزی تفقّدی کن درویش بینوا را
روزی تفقّدی کن درویش بینوا را
معنی:
ای انسان بخشنده و برخوردار از نعمت و سلامت، برای شکرگزاری از آنچه داری، گاهی احوال این درویش نیازمند را نیز بپرس و از او یاد کن.
تفسیر:
حافظ از کسانی که از آسایش، توانایی یا نعمت بیشتری برخوردارند می‌خواهد که نیازمندان و افراد گرفتار را فراموش نکنند. شکرگزاری تنها به زبان نیست؛ گاهی با توجه کردن به دیگری، کمک کردن یا حتی پرسیدن حال کسی که تنها مانده است، معنا پیدا می‌کند. اگر در موقعیتی بهتر از گذشته قرار گرفته‌اید، می‌توانید بخشی از فرصت و توان خود را برای حمایت از دیگران به کار بگیرید.
آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است
با دوستان مروّت با دشمنان مدارا
با دوستان مروّت با دشمنان مدارا
معنی:
آسایش و آرامش در هر دو جهان را می‌توان در دو اصل خلاصه کرد: با دوستان جوانمردانه و باگذشت رفتار کن و در برابر دشمنان نیز مدارا و خویشتن‌داری داشته باش.
تفسیر:
این بیت یکی از شناخته‌شده‌ترین پیام‌های اخلاقی حافظ است. او بر دو اصل مهم در روابط انسانی تأکید می‌کند: وفاداری و جوانمردی در دوستی، و پرهیز از کینه‌ورزی و واکنش‌های تند در اختلاف‌ها. مدارا به معنای پذیرفتن هر رفتار نادرست یا نادیده گرفتن حق خود نیست؛ بلکه یعنی در برخورد با دیگران، عقل و خویشتن‌داری را جایگزین خشم و انتقام کنیم. اگر درگیر اختلافی هستید، شاید گفت‌وگوی آرام و تصمیم سنجیده بیشتر از برخورد عجولانه به شما کمک کند.
در کوی نیک‌نامی ما را گذر ندادند
گر تو نمی‌پسندی تغییر کن قضا را
گر تو نمی‌پسندی تغییر کن قضا را
معنی:
ما را به راه و محفل خوش‌نامان راه ندادند. اگر تو از وضع و سرنوشت ما راضی نیستی، پس تقدیر را تغییر بده؛ زیرا این وضع به اختیار ما نبوده است.
تفسیر:
حافظ با لحنی گلایه‌آمیز از داوری دیگران و سرنوشتی سخن می‌گوید که همیشه مطابق میل انسان نیست. گاهی افراد به دلیل پیش‌داوری، ظاهر یا برداشت نادرست دیگران کنار گذاشته می‌شوند. این بیت می‌تواند یادآور آن باشد که ارزش خود را تنها بر اساس تأیید یا رد دیگران نسنجید. در عین حال، اگر تغییری در اختیار شماست، برای بهتر کردن شرایط قدم بردارید؛ اما برای آنچه واقعاً از کنترل شما بیرون است، خود را بیهوده سرزنش نکنید.
آن تلخ‌وش که صوفی اُمُّ‌الخَبائثَش خواند
اَشهیٰ لَنا و اَحلیٰ مِن قُبلَةِ العَذارا
اَشهیٰ لَنا و اَحلیٰ مِن قُبلَةِ العَذارا
معنی:
آن نوشیدنی تلخ‌مزه‌ای که صوفی آن را مادر بدی‌ها و سرچشمهٔ تباهی‌ها می‌نامد، در نظر ما از بوسهٔ دوشیزگان دلپذیرتر و شیرین‌تر است. حافظ با زبانی طنزآمیز و خلاف‌آمد عادت، از تفاوت نگاه خود با داوری سخت‌گیرانهٔ زاهد سخن می‌گوید.
تفسیر:
این بیت از زبان و نمادهای رایج شعر حافظ بهره می‌گیرد؛ «می» در شعر او گاه معنای ظاهری دارد و گاه نماد شور، رهایی از ریا و مخالفت با داوری‌های خشک و ظاهربینانه است. شاعر به تفاوت میان ظاهرِ مورد پسند جامعه و تجربهٔ درونی انسان اشاره می‌کند. برای فهم این بیت، مهم است که آن را در چارچوب زبان نمادین غزل بخوانیم: حافظ از ما می‌خواهد در قضاوت دربارهٔ دیگران شتاب نکنیم و میان حقیقت، ظاهر و ادعا تفاوت بگذاریم.
هنگام تنگ‌دستی در عیش کوش و مستی
کاین کیمیای هستی قارون کند گدا را
کاین کیمیای هستی قارون کند گدا را
معنی:
هنگامی که در تنگنا و کمبود هستی، باز هم برای حفظ شادی و گشاده‌دلی تلاش کن؛ زیرا این کیمیای زندگی می‌تواند انسان فقیر را از نظر روحی همچون قارون، ثروتمند و بی‌نیاز سازد.
تفسیر:
حافظ یادآوری می‌کند که ارزش زندگی تنها به دارایی و موقعیت بیرونی وابسته نیست. انسان می‌تواند در شرایط دشوار نیز با امید، قناعت، دوستی و توجه به زیبایی‌های ساده، بخشی از آرامش خود را حفظ کند. این بیت به معنای نادیده گرفتن مشکلات مالی یا دست کشیدن از تلاش نیست؛ بلکه می‌گوید در کنار حل مشکلات، شادی و امید خود را نیز قربانی نکنید. گاهی روحیه‌ای روشن، نیروی لازم برای عبور از روزهای سخت را فراهم می‌کند.
سرکش مشو که چون شمع از غیرتت بسوزد
دلبر که در کف او موم است سنگ خارا
دلبر که در کف او موم است سنگ خارا
معنی:
سرکشی و غرور نکن؛ زیرا محبوبی که حتی سنگ سخت در دست او همچون موم نرم می‌شود، ممکن است از شدت غیرت و حساسیت تو، تو را نیز مانند شمع بسوزاند.
تفسیر:
در این بیت، حافظ از قدرت و تأثیر محبوب سخن می‌گوید و به عاشق هشدار می‌دهد که گرفتار غرور و سرکشی نشود. در روابط انسانی نیز خودخواهی، لجاجت و اصرار بر برتری می‌تواند پیوندها را آسیب‌پذیر کند. اگر رابطه‌ای برای شما اهمیت دارد، بهتر است به جای رقابت بر سر قدرت، با احترام و فروتنی رفتار کنید. البته فروتنی به معنای نادیده گرفتن شخصیت و حق خود نیست؛ منظور، پرهیز از غروری است که راه تفاهم را می‌بندد.
آیینهٔ سکندر جام می است بنگر
تا بر تو عرضه دارد احوال مُلک دارا
تا بر تو عرضه دارد احوال مُلک دارا
معنی:
جام می همچون آیینهٔ اسکندر است؛ به آن بنگر تا احوال سرزمین و پادشاهی دارا را برایت آشکار کند. در افسانه‌ها، آیینهٔ اسکندر وسیله‌ای برای دیدن رویدادهای دور و پنهان بود؛ حافظ جام را به چنین آیینه‌ای تشبیه می‌کند.
تفسیر:
حافظ با اشاره به داستان‌های اسکندر و دارا، از وسیله‌ای نمادین برای شناخت حقیقت و دیدن پشت پردهٔ امور سخن می‌گوید. پیام بیت را می‌توان دعوت به بینش عمیق‌تر دانست: برای شناخت وضعیت خود و جهان، تنها به ظاهر ماجرا اکتفا نکنید. تجربه، تأمل و نگاه دقیق می‌توانند چیزهایی را آشکار کنند که در نگاه نخست دیده نمی‌شوند. اگر بر سر دوراهی هستید، پیش از تصمیم‌گیری، شرایط را از زاویه‌های مختلف بررسی کنید.
خوبان پارسی‌گو بخشندگان عمرند
ساقی بده بشارت رندان پارسا را
ساقی بده بشارت رندان پارسا را
معنی:
زیبارویانی که به زبان شیرین فارسی سخن می‌گویند، چنان دلنشین‌اند که گویی به انسان عمر دوباره می‌بخشند. ای ساقی، به رندان پاک‌دل و آزاداندیش مژده بده.
تفسیر:
حافظ در این بیت به زیبایی زبان، سخن دلنشین و تأثیر عمیق معاشرت با انسان‌های دوست‌داشتنی اشاره می‌کند. یک گفت‌وگوی صمیمانه، یک خبر خوش یا حضور فردی که به ما آرامش می‌دهد، می‌تواند روحیه‌مان را تازه کند. پیام این بیت، قدر دانستن زیبایی‌های انسانی و فرصت‌هایی است که شادی و امید را به زندگی بازمی‌گردانند. گاهی یک کلام مهربانانه، بیش از آنچه تصور می‌کنیم در دل دیگری اثر می‌گذارد.
حافظ به خود نپوشید این خرقهٔ می‌آلود
ای شیخ پاک‌دامن معذور دار ما را
ای شیخ پاک‌دامن معذور دار ما را
معنی:
ای شیخ پاک‌دامن، مرا به خاطر این خرقهٔ آلوده به می سرزنش نکن و عذرم را بپذیر؛ گویی حافظ می‌گوید که این جامه و شیوهٔ زندگی را صرفاً از روی انتخاب و خواست شخصی بر تن نکرده است.
تفسیر:
حافظ غزل را با لحنی آمیخته به طنز و گلایه به پایان می‌رساند و از قضاوت سخت‌گیرانهٔ کسانی سخن می‌گوید که خود را معیار پاکی و درستی می‌دانند. او با زبان نمادین خود، فاصلهٔ میان ظاهر و باطن را به یاد می‌آورد. این بیت دعوتی است به فروتنی در داوری: پیش از محکوم کردن دیگران، شرایط و انگیزه‌های آنان را نیز در نظر بگیریم. در عین حال، بهتر است مسئولیت انتخاب‌های خود را بپذیریم و برای بهتر شدن رفتارمان تلاش کنیم.
۲ تعبیر فال حافظ
اگر غزل شماره ۵ در فال شما آمده است
این فال شما را به حفظ امید، صبر در دشواری‌ها و استفاده از فرصت‌های زندگی دعوت می‌کند. ممکن است این روزها درگیر نگرانی، دلتنگی، اختلاف با دیگران یا انتظار برای بهتر شدن شرایط باشید. حافظ در آغاز غزل از کشتی شکسته و چشم‌انتظاری برای وزیدن باد موافق سخن می‌گوید؛ تصویری از انسانی که در سختی گرفتار شده، اما هنوز امید رسیدن به ساحل را از دست نداده است.
اگر برای رسیدن به خواسته‌ای تلاش می‌کنید و مسیر آن دشوار شده است، همه‌چیز را از روی ناامیدی رها نکنید. شرایط را دوباره بررسی کنید، از تجربهٔ افراد قابل اعتماد کمک بگیرید و برای تغییر وضعیت خود قدم‌های سنجیده بردارید. این غزل وعده نمی‌دهد که همه‌چیز بی‌درنگ مطابق میل شما پیش خواهد رفت؛ بلکه یادآوری می‌کند که امید، تدبیر و پایداری می‌توانند در عبور از دوره‌های دشوار یاری‌رسان باشند.
اگر نیت شما دربارهٔ عشق و رابطه است، بیت نخست از دلی سخن می‌گوید که دیگر نمی‌تواند احساس خود را به‌آسانی پنهان کند. شاید دلتنگ کسی هستید یا منتظر روشن شدن وضعیت رابطه‌ای مانده‌اید. در این شرایط، بهتر است احساسات خود را صادقانه بشناسید و در صورت امکان، با آرامش و احترام گفت‌وگو کنید. اگر رابطه‌ای دچار فاصله یا اختلاف شده است، برای آشتی و تفاهم فرصت بگذارید؛ اما تصمیم خود را تنها بر اساس آرزو و انتظار بنا نکنید و به رفتار واقعی طرف مقابل نیز توجه داشته باشید.
اگر نیت شما دربارهٔ کار، امور مالی یا آینده است، غزل بر استفاده از فرصت‌ها، پرهیز از غرور و حفظ روحیه در روزهای سخت تأکید می‌کند. با برنامه‌ریزی و تلاش می‌توان برای بهتر شدن شرایط قدم برداشت؛ در کنار آن، از شادی‌های ساده و حمایت دوستان نیز غافل نشوید. اگر در موقعیت خوبی قرار دارید، نیکی به دیگران و قدردانی از کسانی که همراهتان بوده‌اند، ارزش بیشتری به موفقیت شما می‌دهد.
مهم‌ترین پیام این فال: روزگار همیشه یکسان نمی‌ماند. در سختی‌ها امید خود را حفظ کنید، در روزهای آسایش قدر فرصت‌ها را بدانید و در برخورد با دیگران، مروت و مدارا را از یاد نبرید.
- اگر در انتظار گشایش هستید، امید را حفظ کنید و برای تغییر شرایط قدم عملی بردارید.
- اگر دلتنگ کسی هستید، احساس خود را بشناسید و برای گفت‌وگویی روشن و محترمانه آماده باشید.
- اگر با اختلاف یا بدرفتاری روبه‌رو شده‌اید، از واکنش عجولانه دوری کنید و با تدبیر تصمیم بگیرید.
- اگر روزهای دشواری را می‌گذرانید، شادی‌های کوچک و حمایت دوستان را دست‌کم نگیرید.
- اگر از نعمت یا موفقیتی برخوردارید، با مهربانی و کمک به دیگران شکرگزار باشید.
- اگر در تصمیم مهمی مردد هستید، به جای تکیه بر ظاهر امور، همهٔ جوانب را بررسی کنید.
- در دوستی‌ها وفادار باشید و در اختلاف‌ها تا جای ممکن انصاف و خویشتن‌داری را حفظ کنید.
امید به گشایش
صبر و پایداری
عشق و دلتنگی
مهربانی
مدارا
قدرشناسی
فرصت‌های زندگی
۳ پیام فال برای زندگی
اگر این روزها با نگرانی، دلتنگی یا دشواری روبه‌رو هستید، امید خود را از دست ندهید. روزگار همیشه یکسان نمی‌ماند و گاهی پس از دوره‌ای سخت، فرصت‌های تازه‌ای پیش روی انسان قرار می‌گیرد.
در سختی‌ها صبور و امیدوار باش، قدر دوستان و لحظه‌های خوب زندگی را بدان، با دیگران از روی مروت رفتار کن و در اختلاف‌ها تا جای ممکن مدارا داشته باش. برای بهتر شدن شرایط تلاش کن و فرصت نیکی و مهربانی را از دست نده.
در سختی‌ها صبور و امیدوار باش، قدر دوستان و لحظه‌های خوب زندگی را بدان، با دیگران از روی مروت رفتار کن و در اختلاف‌ها تا جای ممکن مدارا داشته باش. برای بهتر شدن شرایط تلاش کن و فرصت نیکی و مهربانی را از دست نده.
دیدگاه کاربران
نظر یا تجربه خود را درباره این مطلب با دیگران به اشتراک بگذارید.